Veelgestelde vragen

We gaan graag met u in gesprek over onze plannen. In de afgelopen periode hebben we in contact met velen van u vragen gehoord waarop we graag antwoord geven. Hieronder een korte toelichting op een aantal van deze onderwerpen. 

Wat beoogt het plan Oranjebonnen? c

Meer natuur in de provincie Zuid-Holland is een wens die al jaren leeft. Hoe mooi zou het zijn als we van de Bonnenpolder een vrij toegankelijk natuurgebied kunnen maken? Onze droom is om een groot, aaneengesloten natuurgebied te realiseren. Een natuurgebied dat we ontwerpen mét en vóór de omgeving. Passend bij de behoeften van de regio, bijvoorbeeld op het gebied van recreatie.

Meer natuur in de provincie Zuid-Holland is een wens die al jaren leeft. Deze drukbevolkte provincie heeft met 6% beschermde natuur het minste groen van Nederland en tegelijkertijd de meeste inwoners. De toekomst van de Bonnenpolder is al tientallen jaren onzeker. Oprukkende bebouwing is één van de bedreigingen voor het landschap en de natuur in de Randstad. In één klap 128 hectare natuur beschermen is een unieke kans en draagt bij aan een beter leefklimaat in deze dichtbevolkte regio.

Het plan voor natuurontwikkeling in de Bonnenpolder is een initiatief van Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Natuurmonumenten en Natuurbegraven Nederland. Sandra Minnesma van Stichting het Zuid-Hollands Landschap vertelt: “Onze droom is om in de Bonnenpolder in Hoek van Holland een groot, aaneengesloten natuurgebied te realiseren waardoor de polder ook in de toekomst open en groen blijft. Een natuurgebied dat we ontworpen hebben mét en vóór de omgeving.”

Het plan is om de Bonnenpolder te laten overvloeien in de natuur van het Staelduinse bos, ontstaat er meer ruimte voor planten en dieren in het gebied. Tegelijkertijd kunnen natuurliefhebbers heerlijk recreëren en genieten van de natuur. Het wordt nog meer een plek waar activiteit en natuurbeleving samengaan. Een beperkt gedeelte van het natuurgebied (30 hectare) biedt ruimte aan mensen die een laatste rustplaats willen in de schoonheid van de natuur. Bij het maken van een natuurbegraafplaats staat de natuur voorop. Het is dus allereerst een gewoon natuurgebied. Middels de aanleg van 4 km fietspad en 11 kilometer wandelpad wordt de polder ook nog eens veel beter beleven.

Hoe ver staat het met de realisatie van het plan Oranjebonnen? c

Op 30 september 2021 heeft de gemeenteraad van de gemeente Rotterdam het bestemmingsplan Oranjebonnen goedgekeurd. Onderdeel van dit bestemmingsplan is het plan ‘Natuur in de Bonnen’ een gezamenlijk initiatief van het Zuid-Hollands Landschap, Natuurmonumenten en Natuurbegraven Nederland voor 128 ha nieuwe natuur in Hoek van Holland.

“Dit besluit is positief nieuws. In alle gesprekken over de Bonnenpolder kwam naar voren dat omwonenden vooral behoefte hebben aan meer natuur en recreatiemogelijkheden”, zegt een tevreden Sandra Minnesma, regiohoofd van Het Zuid-Hollands Landschap. “Ons plan houdt de polder open voor omwonenden én brengt inheemse vogels, bloemen en bijen terug.”

Het bureau van landschapsarchitect Adriaan Geuze heeft de 128 hectare landbouwgrond omgevormd tot een toegankelijk natuurgebied waarin de karakteristieke openheid van het polderlandschap behouden blijft. Cultuurhistorische elementen worden hersteld en er worden natuurvriendelijke oevers aangelegd. Kilometers nieuwe wandel-, fiets- en ruiterpaden middenin de Randstad maken het een fijne plek om te recreëren en tot rust te komen. De natuurbeleving wordt in de loop der tijd steeds aangenamer, omdat inheemse planten- en vogelsoorten het gebied zullen vinden. Hoeve Rijckevorsel opent de deuren voor het publiek met een horecafunctie, een natuurspeeltuin en een landwinkel met streekproducten. Een deel van het gebied biedt ruimte voor natuurbegraven.

Hoe is het plan tot stand gekomen? c

De eerste plannen voor een open en groene Bonnenpolder gaan al ver terug. In samenwerking met bewoners, lokale ondernemers en belangenorganisaties is in 2017 een ontwerp gemaakt voor ontwikkeling van een natuur- en recreatiegebied van totaal 128 hectare. Het gebied dat grenst aan het Staelduinse Bos, biedt straks veel meer ruimte voor natuur en recreatie. In een deel van het nieuwe natuurgebied komt ook ruimte voor natuurbegraven.

Samen met bewoners, betrokkenen en geïnteresseerden is het plan Natuur in de Bonnen uitgewerkt. Dit heeft geresulteerd in een ontwerpkaart met aangepaste onderdelen naar aanleiding van input van de aanwezigen.

Begin 2019 vergaderde de Rotterdamse raadscommissie Bouwen, Wonen en Buitenruimte over het plan ‘Natuur in de Bonnenpolder’. De conclusie: de initiatiefnemers gaan aan de slag met de opdracht die zij eerder al van het college kregen, namelijk om samen met bewoners het plan nogmaals grondig tegen het licht te houden en verder uit te werken. Wethouder namens de VVD Bert Wijbenga (Handhaving, buitenruimte, integratie en samenleven) gaf toen aan het belangrijk te vinden dat de zorgen en wensen van bewoners in Hoek van Holland nogmaals serieus worden bekeken en het plan waar mogelijk wordt aangepast.

De initiatiefnemers hebben vervolgens twee werkateliers met bewoners en betrokkenen georganiseerd. Naar aanleiding van de werkateliers en de feedback die we hebben ontvangen, hebben zij het ontwerp op onderdelen aangepast. Dit plan is op 18 juni 2019 gepresenteerd tijdens de inloopbijeenkomst van de Gemeente Rotterdam.

De initiatiefnemers van het plan ‘Natuur in de Bonnenpolder’, Stichting Het Zuid-Hollands Landschap, Natuurmonumenten en Natuurbegraven Nederland, waren verheugd dat het college van B&W van Rotterdam op 2 juni 2020 het ontwerp bestemmingsplan heeft vastgesteld. In dit bestemmingsplan zijn diverse initiatieven voor de Bonnenpolder en Oranjebuitenpolder in Hoek van Holland opgenomen. Met dit besluit is het plan om de Bonnenpolder voor de toekomst te behouden als open polder én meer natuur in de provincie Zuid-Holland weer een stap dichterbij.

Jasper Ohm, van het Zuid-Hollands Landschap vertelt: “Onze droom is om in de Bonnenpolder in Hoek van Holland een groot, aaneengesloten natuurgebied te realiseren waardoor de polder ook in de toekomst open en groen blijft. Een natuurgebied dat we ontworpen hebben mét en vóór de omgeving. Het gebied krijgt een inrichting die past bij het bestaande landschap, de natuur krijgt veel meer ruimte en het wordt toegankelijker. Zodat mensen nog meer dan nu van het gebied kunnen genieten.”

Kan ik recreƫren op een natuurbegraafplaats? c

We willen met elkaar in de Bonnenpolder een natuurgebied maken dat past bij het open karakter van de Bonnenpolder en bij het aangrenzende Staelduinse bos. We vinden het belangrijk dat mensen in alle vrijheid van deze natuur kunnen genieten. Daarom komen er wandel- en fietspaden in het gebied en vinden we het belangrijk dat het net als ieder ander natuurgebied vrij toegankelijk is tussen zonsopgang en zonsondergang.

We willen mensen graag laten ervaren hoe mooi de natuur kan zijn. We hopen dat mensen zelf voelen wat de natuur voor ze kan betekenen. Het is een fijne plek om te zijn, om al fietsend of wandelend te ervaren dat de natuur je energie geeft, om lekker je hoofd leeg te maken of nieuwe ideeën op te doen, maar ook om te ervaren dat diezelfde plek je kracht en troost kan bieden. Natuurbegraven en recreatie kunnen op deze manier prima samengaan.

Wat is natuurbegraven? c

Onlosmakelijk zijn we verbonden met onze natuur. De natuur omarmt en geeft rust en kracht. In de natuur valt alles op zijn plaats. Een bezoek aan de natuur is niet alleen voor ontspanning, maar ook voor een diepere verbinding met die natuur en de wereld om ons heen. Met begraven in de natuur kies je voor een blijvende verbinding met de natuur wanneer de cirkel van het leven rond is. Je wordt weer één met de natuur. Want de natuur gaat in het ritme van de seizoenen en er is telkens weer een nieuw begin. 

Een natuurbegraafplaats is in de eerste plaats een natuurgebied, maar dan een die tijdelijk een bijzondere extra functie heeft. Een natuurbegraafplaats ziet eruit en voelt ook als een gewoon natuurgebied. Doordat als gedenkteken alleen een liggende houten boomschijf is toegestaan, leidt niets af van de natuurbeleving. En doordat alleen natuurlijke materialen zijn toegestaan, gaat een graf volledig op in de natuur. Waar we nieuwe natuur aanleggen, maken we een ontwerp voor het totale natuurgebied dat past bij de sfeer, het landschap en de natuur in de omgeving. Voor de Bonnenpolder hebben we samen met de omgeving onder leiding van experts dat ontwerp gemaakt.

Vanaf het moment dat de natuurbegraafplaats open is, kunnen mensen zelf een plekje uitzoeken dat bij ze past. Het overgrote deel van de mensen die op een natuurbegraafplaats een plekje reserveren, doen dat bij leven en welzijn. Het is daardoor niet bekend op welk moment iemand uiteindelijk op dat plekje begraven zal worden. Op basis van de gemiddelde levensverwachting verwachten wij dat het circa 40 jaar zal duren voordat de laatste natuurbegrafenis in het gebied zal plaatsvinden. Daarna verdwijnt de functie natuurbegraven en blijft enkel de functie natuurgebied over. Het Zuid-Hollands Landschap neemt dan ook het beheer van dit gedeelte over.

Stil in de schaduw of midden op een open veld waar de zon vaak schijnt. Je kiest zelf de plek die bij jou past. Een plek alleen voor jou of samen, naast elkaar. Een plek voor een kist of een urn. Alle plekken waar begraven in de natuur mogelijk is zijn zorgvuldig vastgelegd met coördinaten. De natuur bepaalt waar natuurbegraven mogelijk is. Een boom moet bijvoorbeeld kunnen blijven groeien en we verstoren geen leefgebieden van dieren. Met een systeem kunnen we meteen vertellen of de plek die jou aanspreekt (nog) beschikbaar is. Nadat een plek is uitgekozen in het gebied wordt deze laatste rustplaats gereserveerd. De plek waarop een notarieel vastgelegde Kwalitatieve Verplichting ligt wordt ook kadastraal geregistreerd en je ontvangt een grafakte waarop de exacte plek is vastgelegd.

Hoe wordt het plan gefinancierd? c

We zijn er trots op dat we als particuliere organisaties met elkaar een duurzame bijdrage kunnen leveren aan een mooiere, fijnere en groenere leefomgeving. Wij zien dit als een unieke en enige mogelijkheid om 128 hectare nieuwe natuur te realiseren in Hoek van Holland aansluitend aan het Staelduinse bos. Afhankelijk van de uiteindelijke plannen zal een plan voor de benodigde financiering worden opgesteld.

Hoeveel plekken komen er op een natuurbegraafplaats? c

Zowel de oppervlakte van het gebied als het maximale aantal natuurgraven worden vastgelegd in het bestemmingsplan. Van de 128 hectare natuur die we willen gaan realiseren, willen we op 30 hectare natuurbegraven mogelijk maken. Op de natuurbegraafplaats bepaalt de natuur waar en hoeveel natuurgraven per hectare gerealiseerd kunnen worden, met een maximum van 10%. Met deze dichtheid worden geen significant negatieve natuureffecten verwacht. Sterker nog de biodiversiteit en natuurwaarden zullen hiervan profiteren. Om nadelig effecten op het milieu te voorkomen, zijn uitsluitend gebiedseigen en vergankelijke materialen in en op het graf toegestaan. Het natuurgraf wordt onderdeel van de natuur en vormt geen extra belasting voor het milieu. 

Een natuurgraf is 2,5 x 3 meter. Op die manier kunnen mensen dus zelf kiezen in welke richting ze begraven willen worden. Het feitelijke graf dat gegraven wordt is 1,10 x 2,50 meter (oppervlakte 2,75 vierkante meter). Op een natuurbegraafplaats van 30 hectare (300.000 vierkante meter) wordt maximaal 10% x 30ha = 30.000 m2 in de grond graven om een natuurgraf mogelijk te maken; dat zijn (30.000 ÷ 2,75m2 =) 10.909 plekjes. Hier in de Bonnenpolder is gekozen voor maximaal 10.000 plekken. Dit wordt in het bestemmingsplan vastgelegd. Bij het bepalen waar en hoeveel natuurgraven er op een plek in het gebied kunnen komen, spelen diverse factoren een rol. De ruimte die de natuur en het landschap daarvoor biedt is daarbij voor ons bepalend. Op basis hiervan is ook bepaald waar bijvoorbeeld de wandel- en struinpaden komen te liggen.

Niet ieder gedeelte van een natuurbegraafplaats is geschikt voor een natuurgraf. De wet geeft aan dat een graf minimaal 30 cm boven de gemiddelde hoogste grondwaterstand en minimaal 65 cm onder het maaiveld moet liggen. Vanuit natuurwaarden houden wordt daarnaast ook rekening gehouden met de afstand tot de kwetsbare wortelzone van een boom. Dit wordt allemaal vastgelegd in een ecologisch werkprotocol. Het uiteindelijk aantal beschikbare natuurgraven kan uiteindelijk lager uitkomen dan het gestelde maximum. Binnen een natuurbegraafplaats zijn daardoor op het ene gedeelte van het gebied dus meer graven per hectare mogelijk dan op een ander gedeelte. In het gebied waar natuurbegraven mogelijk is kunnen mensen zelf een plekje uitkiezen dat bij hen past; waar het voor hen fijn voelt.

Hoe versterkt natuurbegraven natuur en milieu? c

In de Bonnenpolder willen we de natuur meer kansen bieden door het ontwikkelen van een groot natuurgebied van 128 hectare. In een gedeelte (30 hectare) van die natuur willen we mensen de ruimte bieden om in de schoonheid van die natuur een laatste rustplaats te vinden. Uitgangspunt bij het mogelijk maken van natuurbegraven is het behouden, versterken en waar mogelijk herstellen van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden. Het belang van de natuur blijft altijd voorop staan. Op basis van onderzoek van gerenommeerde experts kunnen we overledenen met een gerust hart toevertrouwen aan de natuur, zonder dat deze daarvan schade ondervindt. (Zie https://www.natuurindebonnen.nl/natuur-in-de-bonnenpolder voor meer informatie.)

Uit verschillende onderzoeken waaronder onderzoek van Alterra uit (2013) blijkt dat natuurbegraven geen verstorend effect heeft op natuurwaarden. As uitstrooien op een natuurbegraafplaats is niet toegestaan, omdat dit de bovenlaag van de grond voedselrijker maakt en zo een nadelig effect heeft op de variatie in de plantengroei. Om nadelige effecten op het milieu te voorkomen, zijn alleen natuurlijke materialen in en op het graf toegestaan. De effecten van lichaamsvreemde materialen in het menselijk lichaam zijn te verwaarlozen.

WUR heeft i.o.v.  Natuurmonumenten in 2017 onderzoek gedaan naar het effect van natuurbegraven op vegetatie en bodemwaarden op begraafplaats Heidepol (toen 5 jaar in gebruik) Dit onderzoek wijst uit dat natuurbegraven geen negatief effect heeft op de natuur. Uit recente uitspraken blijkt dat de Raad van State de uitkomsten van de onderzoeken onderschrijft. Bezwaren over negatieve impact op natuur en milieu door natuurbegraven zijn ongegrond verklaard.

Gaat dat niet ten koste van natuur?
Uitgangspunt bij de ontwikkeling van een natuurbegraafplaats is het behouden, versterken en waar mogelijk herstellen van landschappelijke, cultuurhistorische en ecologische waarden. Het belang van de natuur staat altijd voorop. Stel dat er bijvoorbeeld een vogel broedt op een plek die is uitgekozen voor een graf, dan moet er een andere plek voor het graf worden gekozen. Het protocol van voorziet in het beschermen van natuur op de natuurbegraafplaats. Het natuurgraf wordt onderdeel van de natuur en vormt geen extra belasting voor het milieu. Daarbij past geen grafsteen, maar eventueel een houten gedenkteken dat op den duur weer zal vergaan. Zodra alle graven zijn uitgegeven eindigt de functie van natuurbegraafplaats.

**Alterra 2013:  Haas, de, W. en E.A. de Vries, 2013. Natuurbegraafplaatsen in Nederland; Landelijke inventarisatie 2013. Wageningen, Alterra Wageningen UR (University & Research centre)

**Alterra 2017: Vries, B. de, W. Wamelink, W. de Haas, J. Frissel, M. van Adrichem, 2017. Effecten van natuurbegraven op de vegetatie op Natuurbegraafplaats Heidepol; Natuurbegraven in praktijk. Wageningen, Wageningen Environmental Reasearch

Welke rol speelt de grondwaterstand bij natuurbegraven? c

In de Wet op de lijkbezorging is geregeld dat een graf minimaal 30 cm boven de gemiddelde hoogste grondwaterstand moet liggen. Daarnaast moet een graf minimaal 65 cm onder het maaiveld liggen. Om deze reden, en daarbij rekening houdend met de hoogte van een kist, moet de gemiddelde hoogte grondwaterstand op minimaal 1,45 meter ten opzichte van het maaiveld liggen om te kunnen begraven. Voor een natuurbegraafplaats geldt dit ook.

De grond in de Bonnenpolder is daarvoor nu niet hoog genoeg. In het plan dat we met de omgeving hebben gemaakt, is gekeken naar het besteinpassing in het gebied. Door het hoogteverschil tussen het Staelduinse bos en de aangrenzende polder is het Staelduinse bos aan het verdrogen. Een uitbreiding van het duinbos met een flauwer talud richting het poldergebied zou die verdroging kunnen tegengaan. Met de uitbreiding van het duinbos ontstaat er voldoende grond die hoog genoeg is om natuurbegraven in het gebied mogelijk te maken. Daar waar niet wordt opgehoogd, maar natuurbegraven wel mogelijk wordt gemaakt, zullen urnenplekjes worden gerealiseerd.  In het bestemmingsplan is onderscheid gemaakt tussen natuurbegraven in het duinbos en natuurbegraven in de polder.

Waar mogelijk gebeurt de ophoging zoveel mogelijk met bodemmateriaal dat elders in het plangebied vrijkomt bij de natuurinrichting, zodat de totale grondaanvoer aanzienlijk kan worden beperkt. Berekend is dat circa 270.000 m3 grond uit het plangebied vrijkomt door het afplaggen van de bouwvoor ten behoeve van de ontwikkeling van natuurgrasland en het afgraven van het moeras in de Bonnenpolder. De vrijkomende grond zal worden ingezet voor de ophoging van het duinbos.

De overige grond die nodig is voor de ophoging en niet wordt verkregen door de natuurwerkzaamheden binnen het plangebied komt van buiten het plangebied. Het is nu nog niet bekend waar deze grond voor het aanleggen van het duinbos en het herstellen van de dijk vandaan zal komen. Uiteraard zullen we daarbij proberen de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken.

Zijn er nog uitbreidingsplannen? c

De grootte van het gedeelte van het beoogde natuurgebied waarin we mensen de ruimte bieden voor natuurbegraven en het maximaal aantal beschikbare plekken wordt in het bestemmingsplan vastgelegd. In een bestemmingsplan is door de gemeente vastgesteld hoe de grond in een gebied gebruikt moet worden. Op dit moment heeft de grond in de Bonnenpolder een agrarische bestemming. Om er natuur van te maken en om in die natuur te mogen begraven, is dus een wijziging van het bestemmingsplan nodig. Het vaststellen van een bestemmingsplan kent een wettelijk vastgestelde procedure waarin er op diverse momenten ruimte is voor inspraak of bezwaar. Pas als de hele procedure is doorlopen is het bestemmingsplan onherroepelijk. De 3 initiatiefnemers hebben nadrukkelijk geen plannen om de nu genoemde grootte van circa 30 hectare en het aantal van maximaal 10.000 plekken later uit te breiden.